اینجاست که ساکنان آسمان، مأمور می شوند جوایزی از جنس مغفرت و پاداش هایی از نوع امان از دوزخ و امان نامه ی رحمت پروردگار «سَلامٌ قَوْلاً مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ»(2) از سوی عرش الهی برای ساکنان زمین بیاورند تا اين عید، عيد سعادت أنان گردد انشاء الله تعالی. در این روز بزرگ، زمین و زمان، آسمان و انسیان در جوش و خروش اند. این روز، روز عید فطر است. عید فطرت های زنده و بیدار است. فاطر صیام این روز، دیگر در زمره «ألناس نیام إذا ماتوا انتبهوا» نیست. عید فطر، عيد تجلی عبادت و بندگی، جشن عاشقان اطاعت و دلدادگی بر همه سالکان، پاکان و خداجویان مبارکباد!
اما برادران من، در حال و هوای چیرگی سور و سرور هلال شوال، این جشن معنوی و عبادی، از سطوت اندوه بر فضای خانه هایی که سال پیش سفره های رنگین عید را مثل دیگران گسترانده بودند، خبر می دهد. سایه این ماتم بر خانه ی دل چندی از عزیزان ما و منسوبین شان سایه افکنده و خیمه هایی از حزن بر کویر تفتیده ی سینه هایشان برپا ساخته است. متأسفانه شماری از همسایگان و أقارب ما به خاطر واقع شدن در مصیبت های تازه، داغدار و عزا دار گشته اند. لكن از مزید سعادت همین بس که مردم بزرگوار ما از دیر باز یک سنت حسنه و نیکویی در وعاء سخای خود دارند که قطعاً متأثر از برکات ماه مبارک رمضان و حال و هوای روحانی عید سعید فطر است که روحشان را چنین کریمانه پرورده که تاکنون هیچ غریق غمی را تنها و به حال خود رها نکرده اند. مردم نیک خصال ما در اولین عید اموات، به دیدار مصیبت دیدگان می روند و با شرفیابی خویش، ضمن ابراز تسلیت و قرائت فاتحه و طلب آمرزش برای تازه متوفیان و نیز همراه با دعای عاقبت به خیری برای بازماندگان غم یافته، در صدد کاستن از غبار سنگین اندوهشان بر می آیند. در این عید میمون و مبارک حسب اطلاع حاصله، تعدادی از بستگان و مجاوران ما به ویژه سه خانواده گرامی، حاج عبدالله احمد زاده (شوشتری) حاج حمید حمیدی و زایر هاشم مرداسی در فراق از دست دادن عزیزان خود بویژه سه جوان رعنا به نامهای مرحوم حسن احمد زاده، مرحوم توفیق حمیدی و مرحوم مصطفی مرداسی که آماج حوادث تلخ قرار گرفتند و در عنفوان عمر به لقای حق شتافتند، به سوگ نشسته اند. اینجانب ضمن تبریک حلول عید بندگی و تقوی، قبولی طاعات و عبادات را برای همه همشریان ارجمندم آرزو نموده، غفران و آمرزش الهی برای همه درگذشتگان مسئلت کرده و صبر و شکیبایی و تحمل این مصیبت های بزرگ را برای همه خانواده های داغدار، از خداوند منان مسألت می نمایم. حقیقتاً جو امسال ملاثانی چنان غمبار شده است، که رشته بیان را از هم گسست و ناخواسته مؤخر مطلب را مقدم ساختم. حال غرض این بود که بگویم: «عید فطر» مرکبی است از اعمال عبادی است که بر «زکات فطره» بنا می شود، با نماز استوار می گردد، با صله ی ارحام جان می گیرد، با زدودن کدورت ها جلا می یابد ووو.... «عید» در اصل به معنی بازگشت ـ مجدد ـ است و در اصطلاح به مفهوم روز مبارکی که در آن جشن گیرند و شادی کنند. «فطر» در لغت به معنی شکافتن، خلقت و در اصطلاح به مفهوم آفریدن و ایجاد اولیه است. و نيز هم ریشه ی فطور و افطار بوده که به معنای خوردن و آشامیدن می باشد. عید فطر، یعنی روزی است که فطرت آدمی به واسطه ی یک ماه عبادت، توسل، ذکر، تهذیب نفس و تقرب به خداوند متعال، چون روز نخست شکل می گیرد، شکوفا می شود و به زندگی انسان رنگ و معنای خدایی می بخشد. «...فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها...» سرشت خدا كه مردم را بر آن سرشته است.(3) «زکات فطره» نوعی صدقه است اما عملی واجب بوده و احکام ویژه ای بر آن مترتب است. که در رساله های عملیه بیان شده است. زکات فطره، به اتفاق رأی و نظر همه ی فرق اسلامی شیعه و سنی، واجب است و در متون دینی برای آن، فلسفه و فواید متعددی برشمرده اند. فطره در لغت چند معنا دارد كه مهمترين آن ها بیان گردید و در اصطلاح، عبارت است از زكاتی كه هر مسلمان برای خود و هر كس كه نانخور او محسوب شود، به مستحق می پردازد. زکات فطره شرط لا ینفک پذیرش روزه و عبادات آن است که غیر از این هم، آثار ارزنده و متعالی بر روح، روان، جسم و روابط فی مابین انسان اعم از فرد و جمع در پی داشته و جنبه های بر جسته و ابعاد متعالی اخلاقی و عاطفی را متبلور می سازد. که در سایر فرهنگ ها کمتر به آن توجه شده و یا اصلاً وجود ندارد. پرداخت زكات فطره، پدیده ای آسمانی است كه بيانگر استيلای فرهنگی پویا وغنی بر جوامع اسلامی بوده و از نیام شریعت مقدس با فقر به مبارزه می پردازد و مسئولیت رفع نیاز افراد فقیر و مستضعف را از گذرگاه وظیفه شرعی، بر دوش اقرباء اولاََ و سپس سايرين به عنوان تكليفی الهی نهاده شده است نه ترحم ممزوج به منت. اولین اثر معنوی زكات فطره، طهارت و پاکسازی روحی و معنوی وجود انسان از عجب و خود پرستی و تمام آلودگی هاست که از آن به تزکیه نفس یاد می شود. با پرداخت زكات فطره، انسان احساس نزدیکی به حریم خداوند و بلکه حضور در پیشگاه او می کند. به این معنی که این عمل موجب رشد و نمو روح فرد می گردد و او را به سوی خالق هستی سوق می دهد. وقتی که انسان به چنین مرتبه ای از والایی رسید، دیگر رذایل و پستی ها را برنمی تابد. زيرا یک ماه روزه داری و سر بر آستان یکتایی و رضایت حضرت دوست گذاشتن، فرمان بی همتای یگانه را در آسمان دل پذیرا گشتن و به ضیافت و مهمانی خدا رفتن، قلبها را صیقلی و اراده ها را محکم کرده، او را آماده فرمان پذیری و امتثال امر مبارک خداوند متعال می کند. مؤمن روزه دار، در این یک ماه، با پذیرش گرسنگی، تشنگی و پایداری و مقابله با خواسته های مشکل و دشوار نفسانی آموخت که چگونه به جنگ نفس بشتابد، و با روزه داری، درس صبر و مقاومت را خوب فرا گرفته، خود را به اخلاق خداوندی آراسته و در لحظه لحظه ایام ماه روزه، خود را مطیع و بنده احساس کند. مؤمن روزه دار با بهره از فیوضات اين ماه مبارک که ماه اطاعت و خود سازی است، بر نفس سركش غلبه پیدا کرده و آلایشهای حقارت بار حقد، کینه، حسد و... را از وجودِ از نو شکل گرفته خویش پاک ساخته و جشن بزرگ پیروزی بر نفس اماره و تولد دوباره اش را با همه و همه بر پا می دارد. امام صادق عليه السلام می فرمایند: «إن من تمام الصوم إعطاء الزكاة يعنى الفطرة كما ان الصلوة على النبي (صلى الله عليه و آله) من تمام الصلوة». تكميل روزه به پرداخت زكاة يعنى فطره است، همچنان كه صلوات بر پيامبر (صلى الله عليه و آله) كمال نماز است.(4) زكات فطره، تكميل كننده روزه و شرط قبول آن و نیز تضمين كننده ی سلامت جسم، پاك كننده روح از ناهنجاری های اخلاقی، حافظ انسان از مرگ (تا فطر بعدی) و تكميل كننده زكات مال از مهمترين آنها به شمار می رود.(5) البته گرچه اثر صدقه و زکات فطره در دفع بلا و حفظ انسان از مرگ، امری مسلم و بی تردید است، لکن نباید یکطرفه به این موضوع دل خوش کرد. چون دست یافتن به نتیجه ی عمل فوق مشروط بر ضایع نکردن فریضه ی دیگری است. مانند صله ی ارحام که از اهم واجبات بوده و نادیده گرفتن آن از کبائر گناهان است. اساساً قطع صله ی ارحام موجب کوتاهی عمر، فقر و... می شود. خوشبختانه غالب مردم ما به اهمیت صله ی ارحام و فرصت عید فطر برای کنار نهادن دل آزردگی ها واقف بوده و به نحو مطلوب از آن بهره می گیرند. اما تذکر این موضوع برای کسانی که ممکن است به احساسات ناخوشایند خود در چنین روز مقدس و با عظمت کمی غلظت می بخشند بی جا نباشد. زیرا هیچ بهانه، توجیه و عذری از قاطع الرحم در برابر امر خداوند که می فرماید: «اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسائَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحامَ»(6) پذیرفته نیست. يكي از آثار منفی و مخربِ معصیت و نافرمانی خداوند سبحان، قطع صله ی ارحام است که با فساد در زمین مقارن شده است. «فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ»(7) پس اگر [از خدا و پيامبر] روى گردان شويد آيا از شما جز اين انتظار می رود كه در زمين فساد كنيد و [بر سر مال و منال دنيا] قطع رحم نماييد؟ و در حدیث شریف نبوی هشدار دهشتناکی آمده است: «إن الرحمة لا تنزل على قوم فيهم قاطع رحم»...رحمت خداوند شامل مردمی که در میان آنان از ارحام خود بریده باشد نخواهد شد. (8) از آنجا که به نظر اکثر فقهای عظام، زکات فطره به طور اولی حق ذوی الارحام و ذوي القربی بوده و بهترین شیوه پرداخت آن به صورت مباشر و مستقیم است و ارسال با واسطه یا واریز به حساب مستحق آن از نظر برخی از علمای فقه واجد اشکال است، بنابر این، عید سعید فطر فرصت بسیار استثنایی و مقدسی برای آنانی که لحظه های زمان را بر هم انباشتند و قربت ها را به غربت بدل کردند تا در این روز ملکوتی نیت ها را آسمانی کنند و بر رجیم رحمت الهی (شیطان) نفرین نموده، به دیدار ارحام خویش شتابند. در پایان عید سعید فطر را از صمیم قلب به همه همشهريان روزه دار و برادران ایمانی و دوستان عزیز تبریک و تهنیت عرض کرده، از محضر احدیت آرزوی سعادت و خوشبختی برای همه مسئلت می نمایم. أسعد الله أیامکم و تقبل الله صیامکم و أعمالکم و کل عام و أنتم بخیر.
عبدالامام حمیدی ـ اصفهان
13/6/1389 مصادف با 24 رمضان 1431
abdolimam@ymail.com
پی نوشت ها:
1ـ سوره مائده آیه 114
2ـ سوره يس آیه 58
3ـ سوره روم آیه 30
4ـ وسائل الشيعه ج 6 ص 221
5ـ كافي، ج 4 باب الفطره ص 174 و مستدرك وسايل الشيعه ج 7
6ـ سوره نساء آیه 1
7ـ سوره محمد ص آیه 22
8ـ كنزالعمال ـ خ 6978
