قرن ها و شاید سال ها پیش مردم ما بویژه ساکنان خوزستان ،مقاطع تاریخی و سال ها را براساس حوادث و وقایع مهم و نادر اعم از طبیعی یا تاریخی نامگذاری و همان را بعنوان مبدأ شمارش فاصله های زمانی و دوره ها قرار می دادند.در کتاب قطور تاریخ بشری بویژه فصول قبل و بعد از اسلام نمونه های ملموسی همچون عصر دقیانوس (در زمان حضرت عیسی ع) ،حادثه طوفان حضرت نوح (ع) ،عام الفیل ،بعثت رسول (ص)،هجرت رسول گرامی اسلام (ص)از مکه به مدینه ،فتح مکه و دهها مورد دیگر وجود دارند که این مقوله را به مولفه اساسی ثبت رخدادهای تاریخی در فرهنگ عمومی مردم ماندگار ساخته است.
در فرهنگ مردم عرب خوزستان عبارت مألوف و معروفی بنام "سنة الترابة (سال خاکی) وجود دارد که حکایت از ریشه دار بودن این سنت دیرینه در فرهنگ مردم عرب این خطه از ایران اسلامی دارد.حدود ۱۰۷ سال پیش برای طی سه ماه و اندی تقریبا" از اواخر اسفند تا اوایل خرداد (بقول قدیمی ها تا فصل نیسان ) آسمان و جو استان خوزستان و بخشی از عراق شاهد چند دفعه بارش باران ها و نیز طوفان های خاکی بوده است .این پدیده نادر مردم آن روزگار را برای مدتی خانه نشین کرد و محصولات اندک زراعی آنان را نابود و بخشی از احشام و دام هایشان را تلف نمود.این پدیده بعلت نادر بودن ،در دفتر ذهن مردم آن دوره نقش بست و به مبدأ تاریخی تقویم عمومی آنها مبدل گشت بطوریکه افراد جهت اعلام سال تولد و یا میزان سن از عبارت "سنة الترابه" یا همان سال خاکی استفاده می کردند،مثلا" اگر از فردی پرسیده می شد: که در چه سالی به فلان روستا آمدی ؟ می گفت: یکسال بعد از سنة الترابه و قص علی هذا. واین امر تا چند دهه پیش در میان مردم خوزستان رایج بود.جالب اینکه بدانیم از نوجوانان آن دوره که سال خاکی را به خاطر داشته باشد ،شاید احدی فعلا"در قید حیات نباشد.این امر حتی در ضرب المثل های عامیانه مردم عرب خوزستان و شعرهای محلی آنان ملاحظه شده است که می توان نمونه های منحصربفردی از آنها را در ادبیات عامیانه مردم این خطه یافت .
بیان سرگذشت سال خاکی بهانه ی برای نگاه دوباره به حوادث طبیعی نادر عصر ما بود که چگونه سال ها و ماهها اینگونه پدیده ها و بلکه شدیدتر از آنها حادث می شود ،اما تاثیری در عبرت آموزی و حافظه تاریخی ماندارد.حدود ۵ سال است که مردم خوزستان و بخش هایی از استان های مرزی جنوب و جنوب غرب ایران از معضل ریزگردها و بادها و باران های خاکی رنج می برند و قریب به یقین در این مدت میلیونها بار باندازه سال خاکی ،گرد و خاک بر سر این مردم فرود آمده است ،اما آیا از این امر عبرتی نصیب مسئولان جامعه و مردم شده است یا خیر؟شاید عده ای بگویند چرا مردم عبرت بگیرند این مشکل مسئولان است .که باید راه چاره ای جهت آن بجویند!!!! و برای این حرف خود هزاران دلیل منطقی را ضمیمه کنند،ولی باید پذیرفت درصدی از علل و عوامل شکل گیری پاره ای از پدیده ها و عوارض طبیعی مخرب در رفتار شهروندان نیز نهفته است.در طول تاریخ بشر خصوصا" در آیات کریمه قرآن خوانده ایم ،خداوند در هر عصری قومی را بدلیل شیوع یک گناه و یا تکذیب پیامبران آنها را گرفتار عذابی سخت نموده است.مثلا" در خصوص قوم صالح :و اذ قال لهم رسول الله ناقة الله و سقیها * فکذبوه فعقروها فدمدم علیهم ربهم بذنبهم فسواها. یا در خصوص قوم عاد وَأَمَّـا عَـادٌ فَـأُهـْلـِكـُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عَـاتـِيـَةٍ ،قوم لوط.وَ لَمَّا جَاءَت رُسلُنَا لُوطاً سى ءَ بهِمْ وَ ضاقَ بهِمْ ذَرْعاً وَ قَالَ هَذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ(77)وَ جَاءَهُ قَوْمُهُ يهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَ مِن قَبْلُ كانُوا يَعْمَلُونَ السيِّئَاتِ قَالَ يَقَوْمِ هَؤُلاءِ بَنَاتى هُنَّ أَطهَرُ لَكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ لا تخْزُونِ فى ضيْفِى أَ لَيْس مِنكمْ رَجُلٌ رَّشِيدٌ(78)قَالُوا لَقَدْ عَلِمْت مَا لَنَا فى بَنَاتِك مِنْ حَقٍّ وَ إِنَّك لَتَعْلَمُ مَا نُرِيدُ(79)قَالَ لَوْ أَنَّ لى بِكُمْ قُوَّةً أَوْ ءَاوِى إِلى رُكْنٍ شدِيدٍ(80)قَالُوا يَلُوط إِنَّا رُسلُ رَبِّك لَن يَصِلُوا إِلَيْك فَأَسرِ بِأَهْلِك بِقِطعٍ مِّنَ الَّيْلِ وَ لا يَلْتَفِت مِنكمْ أَحَدٌ إِلا امْرَأَتَك إِنَّهُ مُصِيبهَا مَا أَصابهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصبْحُ أَ لَيْس الصبْحُ بِقَرِيبٍ(81)فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَلِيَهَا سافِلَهَا وَ أَمْطرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِّن سِجِّيلٍ مَّنضودٍ(82)اگر نگاهی گذرا به وضعیت اخلاقی و معنوی جامعه امروز خود و یا جهان پیرامون بیاندازیم و لیستی از گناهان اجتماعی را گردآوریم ،بخوبی ملاحظه خواهیم کرد ،همه گناهان اقوام گذشته که رهاورد هر کدامشان یک عذاب الهی برای آنان بود در یک جا و بشکل انبوه در جامعه ما گسترش یافته است.علاوه بر آن گناهان جدیدی از رهگذر فراگیر شدن برخی مظاهر باصطلاح عصر جهانی شدن در بین ما توسعه پیدا کرده که نظیری برای آنها در گذشته نمی توان یافت.در سیستم اداری برخی معصیت ها و گناهان بنوعی نهادینه شده است.یکبار دوستی خوش طبع از باب مزاح می گفت:در روز قیامت خداوند متعال جهت محاسبه عده ای از مسئولان نیازی به گواهی منکر و نکیر ندارد!! اگر بریده روزنامه ها و نشریات گوناگون گردآوری بشود و حرف های متناقض فلان رییس یا مدیر در طول عمر مسئولیت را یکجا به او نشان دهند همان برای رفتنش به جهنم کفایت می کند.دوستان عزیزم بیاید تا از این حوادث عبرت بگیریم و راه چاره ای را بیاندیشیم .البته این امور معنوی نافی قصور مدیران اجرایی و اقتصادی نیست. باید پذیرفت ،بخش مهمی از این عبرت ها متوجه مدیران جامعه است.مردم خوزستان در طول سال های اخیر بیشترین رنج ها ،مصایب و خرابی ها متحمل شدند از سویی تقدیم ۲۳ هزار شهید به آستان انقلاب اسلامی گرچه مدال افتخاری برای مردم محسوب می شود اما از طرفی داغ فقدان جوانان دل هزاران پدر و مادر را سوزاند و جسم و روح بسیاری از خانواده ها را پژمرده ساخت ،آیا سزاست که این مردم صبور،ولایی و کم توقع بجای شستن گرد رنج های گذشته باید دردهای جدیدی را بجان بخرند و عرصه زندگی بر آنها تنگ گردد.آیا ریزش گرد و خاک و خشک شدن کارون باعث افزایش نرخ مرگ و میر و کاهش ضریب امید به زندگی در این استان نشده است؟ دهها سال بعد از سنة الترابه یا همان سال خاکی کسانی زنده ماندند و آن رخداد تاریخی را برای آیندگان روایت کردند اما با گسترش حجم ریزگردها و تکرار روزانه و هفتگی آن بشکل مستمر نسلی را برای روایت کردن سال های خاکی باقی خواهد گذاشت ؟ یا باید تاریخ درد و رنج این مردم خطه را در سایت ها و آرشیو روزنامه ها جستجو کرد؟ البته اگر سایت ها فیلتر و روزنامه ها تعطیل نشود!مسئولان جامعه از رهگذر برخی اقدامات مثبت و کارساز تحمل مشکلات و رنج ها را برای مردم آسان کنند،کارهایی نظیر محدود ساختن صنعت سدسازی ،کاهش دبی و حجم آب های انتقالی از سرشاخه های دز و کارون به نقاط دیگر،لایه روبی کارون ،مالچ پاشی بیابان ها ،احیای هور ،اجرای مصوبه افزایش ۲۵ درصدی حقوق کارکنان ،افزایش سهم اعتبارات خوزستان از درآمدهای نفتی و گازی ،کاهش نرخ خدمات درمانی بویژه عوارض قلبی ،بیماری های پوستی و تنفسی ،تامین امکانات آموزش مجازی برای دانش آموزان جهت بهره گیری از فرصت ها و جبران عقب ماندگی های ناشی از تعطیل مراکز آموزشی در روزهای خاکی .در صورتیکه استانداری خوزستان،وزارت آموزش عالی و سازمان آموزش و پرورش با پشتیبانی مالی وزارت نفت این پیشنهاد را عملیاتی کنند می توان براحتی روزهای خاک آلوده را تعطیل و آموزش را بصورت مجازی در خانه ها برای دانشجویان و دانش آموزان مقاطع مختلف استمرار بخشید.
